Geschiedenis

Geschiedenis van het Baptisme in Nederland

Wie zijn die baptisten nu eigenlijk? Hebben ze al een lange geschiedenis achter zich of bestaan ze nog maar kort? Is het een trend die uit Amerika is komen overwaaien of liggen de wortels in Nederland zelf? Staan ze nu wel of niet in de traditie van de reformatie? Wie zijn die baptisten? Kort samengevat: We zijn een protestantse kerkstroming die afwijkt van de grote volkskerken in Nederland door met name onze doopopvatting en gemeenteopvatting.

De naam

Baptisme komt van het Griekse woord ‘baptizo’ en betekent zoveel als onderdompeling. Het was een woord uit de huishouding, onderdompelen, zoals men dat met een beker deed bij de afwas. Dit Griekse woord betekent letterlijk onderdompeling of ondergaan. Een Baptistengemeente bestaat dan ook uit leden die op belijdenis van hun geloof de doop door onderdompeling hebben ondergaan.

Wanneer?

Wanneer ontstonden de baptistengemeenten in Nederland? Hoewel het gedachtegoed van de baptisten al veel langer aanwezig is geweest ontstond de eerste baptistengemeente zoals we die nu kennen in mei 1845 te Gasselternijveen (Drenthe). Op zondag 15 mei 1845 werden zeven mensen in een ondiepe veenvaart, vlak bij de boerderij van Roelof Reiling aan de Nijveensche Mond, op de belijdenis van hun geloof in de Here Jezus gedoopt. Deze doop werd bediend door de uit Duitsland afkomstige Julius Kobner. Na de doopplechtigheid ging men naar de boerderij van Reiling en vond de eerste gemeentevergadering plaats. Dominee Feisser werd als herder en leraar gekozen en broeder Roelof Reiling als diaken. En hiermee was de eerste gemeente van gedoopte christenen een feit. Er was intense vreugde en een diep besef, dat God hen een weg toonde die ze moesten gaan. Onder de inspirerende leiding van Elias Feisser, die ook wel de vader van het Nederlandse Baptisme genoemd wordt, ontstonden er overal in Nederland Baptistengemeenten.

Enkele kenmerkende geloofspunten van het baptisme

  • Baptisten onderstrepen de noodzaak van een persoonlijke bekering en keuze voor Jezus Christus als Heiland.
  • Baptisten belijden de doop door onderdompeling voor allen die bewust tot geloof gekomen zijn, Christus van harte lief­hebben en Hem praktisch willen navolgen.
  • Baptisten belijden de noodzaak van een plaatselijke gemeen­te, die zelfstandig is en bestaat uit bekeerde gelovigen.
  • Baptisten benadrukken de praktische navolging van Jezus Christus in het dagelijkse leven.
  • Baptisten willen zich in geloof, leer en leven richten naar de Bijbel.

De eerste jaren van onze gemeente

22 Mei 1879 werd als stichtingsdatum van de gemeente vastgelegd en door de staat erkend.

Als naam werd gekozen: ‘Gemeente van Gedoopte Christenen’.

De aanleiding hiertoe was, dat in de tijd hieraan voorafgaand, een aantal gelovigen het duidelijk was geworden dat iedere christen zich naar de wil van de Heer moest laten dopen door onderdompeling, op de wijze zoals in de Bijbel aangegeven.

De meesten wilden hieraan gehoorzaam zijn en zo vond deze historische doopplechtigheid plaats op de genoemde 22 mei.

Ds. Jan de Liefde, ook bekend als oprichter van de ‘Stichting tot Heil des Volks’ in Amsterdam, had al in het midden van de 19 e eeuw een warm hart voor Hengelo opgevat en sprak er regelmatig. Eén van zijn leerlingen, de Evangelist Holleman, leidde zelf ook jonge mannen op om het evangelie te verkondigen. Ds. De Liefde had hem gevraagd om één van zijn leerlingen voor Hengelo te bestemmen. En zo kon het gebeuren dat Ds. J. de Hart op 1 november 1869 zijn werk hier begon.

Dat het werk van Ds. De Hart ook buiten Twente bekend raakte, bleek uit een beroep vanuit Sneek, dat hij in 1890 aannam. Zijn opvolger was Ev. J. Katuin en onder zijn leiding werd de nieuwe kerk gebouwd en op 11 november 1894 aan de B.P. Hofstedestraat ingewijd. Boven de ingang van het gebouw was de tekst ‘God is Liefde’ aangebracht en dit was de aanleiding voor het begrip ‘God is Liefde-kerk’.

1900 - 1940

Nadat Ev. J. Katuin een aantal jaren later zijn ontslag had ingediend, werd hij opgevolgd door Ds. J. de Hart, die dus naar Hengelo terugkeerde. Na de gemeente gedurende 32 jaren te hebben gediend, waarbij hij ook de oprichter werd van zondagsscholen, meisjes- en jongensverenigingen ontsliep hij geheel onverwacht in 1912. Velen stonden langs de route van de uitvaartstoet en de fabrieksirenes loeiden tijdens deze uittocht van onze zozeer geliefde voorganger.

Zijn vriend Ds. J. Horn aanvaardde het beroep dat op hem werd uitgebracht, om het werk voort te zetten. Tijdens deze periode gebeurde er veel. Het gebouw werd inwendig zodanig aangepast, dat er meer zitplaatsen beschikbaar kwamen, noodzakelijk vanwege de groei.

Helaas traden in 1916 en 1919 broeders en zusters wegens onenigheid uit de gemeente en kwamen daarbij tot oprichting van een door de Unie gevormde Baptistengemeente.

Nadat hij bijna 56 jaar in dienst van zijn Heer had gestaan, ontsliep Ds. Horn in 1925.

In de periode erop volgend dienden ondermeer de heer Westerweel uit Zutphen en Ds. Timmerman uit Enschede, totdat er een beroep werd aanvaard door de heer D. Prins uit Amsterdam, dat echter niet erg lang duurde. Opnieuw zat de gemeente zonder voorganger en
br. Hermannus Kuipers zag zich nu hoofdzakelijk voor deze taak geplaatst. De gemeente kwam - geestelijk gezien - in ander vaarwater nadat Ev. W. Dubbeldam de taak als voorganger op zich nam. Met zijn bijzondere gaven bracht hij het evangelie ook naar buiten op de straat. Weinigen konden destijds vermoeden, dat zijn leerling br. Sj. Zijlstra een aantal jaren later zijn opvolger zou worden.

Een jaar later brak de Tweede Wereldoorlog uit.

De oorlogsjaren

Het oorlogsgeweld heeft onvoorstelbaar veel lijden en verdriet over Nederland gebracht.

Hengelo heeft zwaar geleden en ook onze gemeente.

Een lid van onze gemeente, Br. Harke de Poel, kwam tijdens een treinbeschieting op 5 augustus 1944 om het leven en enkele maanden later, op 6 en 7 oktober van hetzelfde jaar, werden tijdens zware bombardementen op Hengelo ons kerkgebouw met kosterswoning volledig verwoest. Op wonderbare wijze werden de koster met zijn echtgenote door de Heer gespaard. Ook het portaal van de ingang met de steen ‘God is Liefde’ bleef overeind staan als symbool van Gods onwankelbare Liefde.

De gemeente kwam voortaan op een drietal plaatsen buiten Hengelo bijeen. Moeilijk en zwaar, niet alleen vanwege de extra inspanning, maar men moest ook regelmatig onderduiken voor de vijand. Ouderling J. Bijleveld, die ons bovenstaande overleverde, heeft zelf geruime tijd in strafkamp te Vught moeten doorbrengen.

Het duurde toch nog 6 jaren voordat de nieuwe kerk in gebruik kon worden genomen, hoewel er vanaf het begin al gelden waren ingezameld.

De jaren na de oorlog

Na de oorlog vond de gemeente onderdak in het jeugdgebouw van de Uniegemeente. De bidstonden werden gehouden in het zaaltje van het Leger de Heils en de jeugd kwam lange tijd bijeen in het gebouw Rehoboth van de Gemeenschapsbond.

De plannen van de gemeente Hengelo voor herbouw van de stad maakten al spoedig duidelijk, dat hierin geen plaats was voor een nieuw kerkgebouw op het historische stukje grond aan de B.P Hofstedestraat. De laatste dienst daar was een bidstond gehouden op 3 oktober 1944. In gebruik genomen in november 1895 had het kerkgebouw bijna 50 jaar dienst gedaan.

In 1946 aanvaarde Ds. Zijlstra een beroep van de Baptistengemeente te Eindhoven en hij werd korte tijd later opgevolgd door Ds. M. de Jong, de latere oprichter van het pastoraal centrum Saron te Beuningen (gem. Losser). Door zijn goede contacten met de burgerlijke autoriteiten heeft hij een belangrijke bijdrage geleverd aan de voorbereidingen bij de bouw van de nieuwe kerk. Enkele maanden voor de oplevering meende hij echter een uitgebracht beroep te moeten aanvaarden.

In de persoon van br. A. Postma mocht de gemeente een nieuwe voorganger begroeten, na een periode waarin de gemeente ondermeer werd gediend door Ev. Veldkamp en Ds. Harkema.

De bevestiging van br. Postma vond plaats in het kerkgebouw aan de Jac. Catsstraat en dit was tevens de laatste keer, dat gebruik werd gemaakt van de gebouwen van de zustergemeente, want op 20 december 1950 kon het nieuwe kerkgebouw aan de Marskant in gebruik worden genomen. Het mag duidelijk zijn dat dit een gedenkwaardige feestdag is geworden. De gevelsteen van de in de oorlog verwoeste kerk, ‘God is Liefde’ werd aangebracht op de voorgevel van het nieuwe gebouw. Een nieuw tijdperk brak aan en de gemeente leerde veel van Ds. Postma, die vooral een groot leraar was. Toen hij het wat rustiger aan wilde gaan doen, werd in Ds. W. Kos een waardig opvolger gevonden. De gemeente was vooral een biddende gemeente en verlangde naar een opwekking in Hengelo en omgeving. Ged urende het laatste jaar dat Ds. Kos hier diende, werd met de bouw van de twee jeugdzalen begonnen en ook de pastorie werd grondig aangepakt. Deze was juist op tijd klaar om, nadat de gemeente een jaar vacant was, de nieuwe voorganger Ds. J.A. Malgo te kunnen ontvangen.

De jaren zeventig en tachtig

Ter kennismaking begon Ds. Malgo in ‘Gemeenteleven’ met een tekst uit Nehemia 2 vers 20 die eindigt met ‘..en wij, Zijn knechten, zullen ons gereed maken en bouwen’.

Hoewel de bouw van de jeugdzalen nog niet voltooid was, doelde de voorganger op een ander bouwen. De vaak afgesmeekte opwekking, een doorbraak in de gemeente, kwam in die periode. Velen kwamen tot geloof en lieten zich dopen. Niet alleen uit Hengelo, maar ook de verre omgeving. De gemeente breidde zich sterk uit en alle bijgezette stoelen op het podium en de gangpaden boden onvoldoende ruimte. Vanuit een gesloten TV circuit werd ook de nieuwe grote jeugdzaal ‘bijgeschakeld’, maar het was niet voldoende. Er moest opnieuw verbouwd worden, maar nu in de grote kerkzaal. Er kwam een mooi balkon tot stand met meer dan 100 plaatsen en de twee zaaltjes boven de garderobe verdwenen.

De traptreden, waarop zo velen hun eerste stappen zetten, om het evangelie op zondagsschool en jeugd te ontvangen, werden door br. Piet Molenkamp gebruikt als blad voor de nieuwe Avondmaalstafel. Een prachtig symbool voor een dienstknecht, van de laagste naar een zeer verheven plaats bevorderd. Hoe wonderlijk werkt de Heer toch.

De groei vorderde zo, dat een tweede voorganger in de persoon van Ds. J. Schouten werd aangetrokken. In Goor kwam men inmiddels op de zondagochtenden bijeen, zodat er in Hengelo wat ruimte vrijkwam. Enige tijd later begon men ook in Nijverdal 2 keer per maand op de zondagavonden bij elkaar te komen. Ds. Schouten richtte zich op de gemeente in Goor en omgeving en in Hengelo werd ruimtegebrek opnieuw een probleem. Op 1 e kerstdag werd daarom in het voormalige Concertgebouw een samenkomst georganiseerd.

De kerkzaal werd opnieuw grondig verbouwd: de banken werden vervangen door stoelen, de zijzaal werd bij de kerkzaal aangetrokken, het doopvont, de speeltafel van het orgel en het podium verplaatst en de vloer werd vervangen door plavuizen tegels. Bijna een jaar vertoefden we elders voor de samenkomsten.

Ook vanuit Enschede kwamen velen tot geloof en lieten zich dopen en zo gebeurde het, dat Ds. Malgo zich geroepen wist om daar een nieuwe gemeente te stichten en het kerkgebouw ‘De Schuilplaats’ kwam tot stand, niet vele jaren nadat in Goor een oude fabriek tot kerkgebouw ‘De Ark’ was omgebouwd.

Eeuwwisseling

Het was natuurlijk verheugend dat Ds. Malgo zijn werk in afhankelijkheid van de Heer in Enschede mocht voortzetten, maar Hengelo moest opnieuw op zoek om de leeg gevallen plaats weer op te vullen. Ds. A.A. Kleijne werd bevestigd, maar werd al na enkele jaren gediend te hebben opgevolgd door Ds. J. van der Zeeuw.

Waar veel zegen is, zit ook de tegenstander niet stil, zoals al vaker in de geschiedenis van de gemeente gebleken is. Er waren nogal wat tegenstellingen en velen meenden een andere plaats van samenkomst te moeten opzoeken. Anderen kwamen juist naar onze gemeente toe. Er waren grote maatschappelijke veranderingen in de negentiger jaren, die deels ook hun weerslag vonden in het gemeenteleven. Toch heeft de Heer blijvend gewaakt over het welzijn van Zijn Gemeente en kinderen. Nadat Ds. Van der Zeeuw een beroep in Vroomshoop aanvaarde en de gemeente een jaar zonder voorganger was, werd in 2008 Ds. W.H. Munters bevestigd en met kracht nam hij de leiding op zich om nieuwe impulsen aan het werk te geven. Opnieuw zagen we met groot vertrouwen een periode van zegen tegemoet, waar we in de samenkomsten vele nieuwe, maar ook oude vertrouwde gezichten ontmoeten. In korte tijd waren er al vele doopdiensten geweest, waar jongeren en ouderen hun bekering en geloof in Jezus hun Heiland en Verlosser hebben beleden.

De Gemeente van Gedoopte Christenen ‘God is Liefde’ neemt in Hengelo al ruim 130 jaren een vaste en geliefde plaats in Hengelo in. Maar zonder afhankelijkheid aan God was al wat geschied is, niet mogelijk geweest.